دانشکده پرستاری و مامایی زنجان

مدیر گروه روان‌پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی زنجان:

شنیدن همدلانه، نخستین گام برای عبور از بحران سلامت روان

 

 

مدیر گروه روان‌پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی زنجان:

 شنیدن همدلانه، نخستین گام برای عبور از بحران سلامت روان

 

به گزارش روابط عمومی دانشکده پرستاری و مامائی زنجان – همزمان با هفته ملی سلامت روان (۱۸ تا ۲۴ مهرماه) و با شعار «شنیدن روایت‌های جامعه؛ گامی برای عبور از بحران»، دکتر کوروش امینی، مدیر گروه آموزشی روان‌پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی زنجان، در گفت‌وگو با خبرنگار، با تأکید بر نقش شنیدن در سلامت روان جامعه گفت: شعار امسال در عین سادگی، پیامی عمیق و انسانی دارد و ما را به این حقیقت نزدیک می‌کند که انسان‌ها پیش از آنکه به توصیه، راه‌حل یا قضاوت نیاز داشته باشند، گاهی نیازمند آن‌اند که کسی با احترام به سخنانشان گوش دهد، تجربه‌شان را جدی بگیرد و اجازه دهد بدون ترس از سرزنش، از آنچه بر آنان می‌گذرد سخن بگویند.

دکتر امینی با اشاره به اینکه سلامت روان تنها در اتاق‌های مشاوره و مراکز درمانی شکل نمی‌گیرد، افزود: «سلامت روان در کیفیت روابط ما، در فضای خانواده، در محیط کار و دانشگاه، در رفتار ما با بیماران و سالمندان و در شیوه مواجهه ما با رنج دیگران نیز ریشه دارد. از این رو، شنیدن را نباید صرفاً یک مهارت ارتباطی یا رفتاری پسندیده دانست؛ شنیدن درست، جلوه‌ای از احترام به کرامت انسان و بخشی از مسئولیت اجتماعی ما در برابر یکدیگر است.»

این عضو هیئت علمی دانشگاه، با تفکیک شنیدن همدلانه از سکوت کردن یا توصیه کردن، تصریح کرد: «در زندگی روزمره بسیار پیش می‌آید که هنگام شنیدن سخنان دیگری، ذهن ما درگیر یافتن پاسخ، ارائه راه‌حل یا بیان تجربه مشابه خودمان می‌شود. گاهی نیز پیش از آنکه سخن فرد به پایان برسد، درباره درست یا نادرست بودن احساس او داوری می‌کنیم. ممکن است با نیتی خیرخواهانه بگوییم "نگران نباش"، "به آن فکر نکن" یا "همه در زندگی مشکلاتی دارند". این جمله‌ها همیشه از بی‌اعتنایی ناشی نمی‌شوند؛ بسیاری اوقات از علاقه و تمایل ما به آرام کردن دیگری سرچشمه می‌گیرند، اما اگر پیش از فهمیدن تجربه فرد به کار گرفته شوند، ممکن است ناخواسته این پیام را منتقل کنند که احساس او جدی گرفته نشده است.»

او ادامه داد: «شنیدن همدلانه به معنای تأیید همه برداشت‌های فرد یا پذیرفتن هر سخنی به عنوان حقیقت قطعی نیست. معنای آن این است که پیش از قضاوت، برای فهمیدن تلاش کنیم، به سخن فرد توجه کنیم، پرسش روشن‌کننده بپرسیم و نشان دهیم که تجربه او برای ما اهمیت دارد. گاهی جمله‌ای ساده مانند "به نظر می‌رسد این روزها فشار زیادی را تحمل می‌کنید. دوست دارید بیشتر درباره آن صحبت کنید؟" می‌تواند آغاز گفت‌وگویی باشد که در آن فرد احساس کند تنها و نادیده گرفته نشده است.»

مدیر گروه روان‌پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی زنجان، با اشاره به اهمیت ایجاد فضای امن برای گفت‌وگو گفت: «این شیوه ارتباط، به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که افراد از بیان نگرانی‌های خود شرم دارند، از قضاوت شدن می‌ترسند یا تصور می‌کنند کسی نمی‌تواند وضعیت آنان را درک کند. ایجاد فضایی امن برای گفت‌وگو به معنای حل فوری مشکل نیست، اما می‌تواند راه را برای شناخت بهتر نیازها، دریافت حمایت و در صورت لزوم، دسترسی به کمک تخصصی هموار کند.»

دکتر امینی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با تأکید بر اینکه توجه به روابط انسانی موضوعی صرفاً عاطفی نیست، اظهار کرد: «انسان موجودی اجتماعی است و کیفیت پیوندهای او با دیگران می‌تواند بر احساس امنیت، تعلق و بهزیستی روانی‌اش اثر بگذارد. گزارش سازمان جهانی بهداشت درباره پیوند اجتماعی در سال ۲۰۲۵ نیز بر پیامدهای تنهایی و انزوای اجتماعی برای سلامت و ضرورت تقویت ارتباطات انسانی تأکید کرده است. این شواهد یادآوری می‌کنند که توجه به روابط انسانی، بخشی از نگاه جامع به سلامت است.»

او با اشاره به ظرفیت‌های اجتماعی جامعه ایران افزود: «در جامعه ایران، خانواده، دوستی، همسایگی، پیوندهای خویشاوندی و سنت‌های یاری‌رسانی ظرفیت‌های ارزشمندی برای حمایت از انسان‌ها هستند. صله رحم، احوال‌پرسی از همسایه، سر زدن به سالمندی که تنها زندگی می‌کند، همراهی با خانواده‌ای که عزیزی را از دست داده است و کمک به فردی که برای مدتی توان اداره امور روزمره خود را ندارد، می‌توانند جلوه‌هایی از این سرمایه اجتماعی باشند. اهمیت این رفتارها تنها در کمکی نیست که به فرد دریافت‌کننده می‌رسانند؛ بلکه به ما یادآوری می‌کنند که زندگی جمعی بر پایه مسئولیت متقابل و توجه به سرنوشت یکدیگر استوار است.»

دکتر امینی همچنین گفت: «دوست داشتن ایران نیز فقط در علاقه به سرزمین، تاریخ و فرهنگ آن خلاصه نمی‌شود؛ این علاقه هنگامی معنای عمیق‌تری پیدا می‌کند که به احترام به مردم، حفظ کرامت آنان و تلاش برای بهتر شدن زندگی‌شان بینجامد. هر بار که رنج انسانی را می‌بینیم و به جای بی‌تفاوتی، برای فهمیدن و کمک کردن قدمی برمی‌داریم، در تقویت جامعه‌ای

مهربان‌تر و برخوردار از پیوندهای انسانی سهمی داریم.»

او در عین حال تأکید کرد: «البته همه روابط خانوادگی و اجتماعی لزوماً امن و حمایتگر نیستند. گاهی فرد در نزدیک‌ترین روابط خود با تعارض یا آسیب مواجه است. بنابراین، حمایت واقعی آن است که با خواست، شرایط و احساس امنیت فرد تناسب داشته باشد. هدف، صرفاً بیشتر کردن ارتباط‌ها نیست؛ هدف، ساختن رابطه‌هایی محترمانه، قابل اعتماد و یاری‌رسان است.»

مدیر گروه آموزشی روان‌پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی زنجان، با اشاره به جایگاه ویژه شنیدن برای پرستاران و ماماها تصریح کرد: «این دو گروه حرفه‌ای در مراحل مختلف زندگی، از بارداری و تولد تا بیماری، سالمندی و مراقبت‌های پایان زندگی، با انسان‌ها و خانواده‌های آنان همراه هستند. این تداوم ارتباط فرصتی فراهم می‌کند تا نگرانی‌ها، تغییرات رفتاری و نیازهایی دیده شوند که ممکن است در یک گفت‌وگوی کوتاه یا یک ارزیابی مقطعی آشکار نشوند.»

او با بیان مثال‌هایی افزود: «مادری که پس از زایمان از خستگی شدید سخن می‌گوید، سالمندی که کمتر از گذشته با دیگران ارتباط برقرار می‌کند، بیماری که از آینده خود نگران است یا عضوی از خانواده که زیر بار مراقبت طولانی‌مدت فرسوده شده است، ممکن است بیش از یک توصیه کلی به فرصتی برای بیان تجربه خود نیاز داشته باشد. پرسشی مانند "این روزها چه چیزی بیش از همه شما را نگران کرده است؟" می‌تواند اطلاعاتی فراهم کند که در تصمیم‌گیری مراقبتی اهمیت دارد.»

دکتر امینی با تأکید بر ضرورت آموزش مهارت شنیدن حرفه‌ای گفت: «شنیدن حرفه‌ای به آموزش نیاز دارد. دانشجویان پرستاری و مامایی باید بیاموزند که چگونه بدون قضاوت گوش دهند، سکوت را تحمل کنند، احساسات را بازتاب دهند، پرسش‌های روشن‌کننده بپرسند و در عین حال، حدود مسئولیت حرفه‌ای خود را بشناسند. شنیدن جایگزین ارزیابی بالینی یا درمان تخصصی نیست. اگر نشانه‌های خطر، احتمال آسیب به خود یا دیگران، خشونت یا اختلال جدی در عملکرد فرد مطرح باشد، باید مطابق اصول حرفه‌ای، ایمنی فرد ارزیابی و کمک مناسب فراهم شود.»

او اضافه کرد: «همچنین شنیدن مسئولیتی یک‌طرفه نیست که تمام بار آن بر دوش یک پرستار یا ماما قرار گیرد. کمبود وقت، حجم بالای کار و فشارهای محیطی می‌توانند کیفیت ارتباط را محدود کنند. دانشگاه‌ها و مراکز درمانی باید به مهارت‌های ارتباطی در آموزش و ارزیابی حرفه‌ای اهمیت دهند و فرصت‌هایی واقعی برای مراقبت انسان‌محور فراهم آورند. احترام به بیمار نباید تنها به توصیه‌ای اخلاقی محدود بماند؛ بلکه باید در شیوه سازماندهی خدمات نیز بازتاب پیدا کند.»

دکتر امینی در ادامه با اشاره به تمرین شنیدن در زندگی روزمره گفت: «شنیدن می‌تواند از خانه آغاز شود؛ از گفت‌وگو با فرزندی که نگران آینده است، توجه به همسری که از فشارهای روزمره سخن می‌گوید یا پرسیدن حال پدر و مادری که شاید کمتر از نیاز خود حرف می‌زنند. در محیط دانشگاه نیز شنیدن دیدگاه دانشجو، همکار و کارکنان می‌تواند به کاهش سوءتفاهم و تقویت اعتماد کمک کند. در جامعه، پرهیز از تمسخر و تحقیر کسانی که با مشکلات روانی روبه‌رو هستند، گامی مهم برای کاهش انگ و تشویق آنان به درخواست کمک است.»

او با تأکید بر اینکه همه ما متخصص سلامت روان نیستیم، افزود: «قرار نیست به تنهایی مشکلات پیچیده دیگران را حل کنیم. گاهی بهترین کمک آن است که با احترام گوش دهیم، در کنار فرد بمانیم و او را برای دریافت خدمات مناسب همراهی کنیم. همدلی به معنای پذیرفتن مسئولیتی فراتر از توان خود نیست؛ بلکه به معنای بی‌تفاوت نماندن و شناختن راه درست کمک کردن است.»

مدیر گروه روان‌پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی زنجان در پایان با اشاره به نقش شنیدن در بلوغ اجتماعی جامعه گفت: «جامعه‌ای که در آن افراد بتوانند بدون ترس از تحقیر درباره نگرانی‌های خود سخن بگویند، برای شناسایی مشکلات و یافتن راه‌های کمک ظرفیت بیشتری دارد. چنین جامعه‌ای به جای پنهان کردن رنج، امکان گفت‌وگو درباره آن را فراهم می‌کند؛ به جای سرزنش فرد آسیب‌پذیر، برای فهم شرایط او می‌کوشد و به جای واگذار کردن همه مسئولیت‌ها به یک فرد یا یک نهاد، بر همکاری و مسئولیت مشترک تکیه می‌کند.»

او تأکید کرد: «هفته ملی سلامت روان فرصتی است تا این مسئولیت را در رفتارهای روزمره خود بازنگری کنیم. شاید نتوانیم همه مشکلات اطرافمان را برطرف کنیم، اما می‌توانیم در خانواده، دانشگاه، بیمارستان و محله، شنونده‌ای دقیق‌تر و انسانی‌تر باشیم. می‌توانیم از قضاوت شتاب‌زده بپرهیزیم، حال یکدیگر را جدی بگیریم و در صورت نیاز، برای یافتن کمک مناسب همراه شویم. سلامت روان جامعه تنها با شعار و توصیه به دست نمی‌آید؛ در رفتارهایی شکل می‌گیرد که کرامت انسان را پاس می‌دارند و پیوندهای اجتماعی را تقویت می‌کنند. گاهی نخستین گام برای مراقبت بهتر، ارائه یک پاسخ پیچیده نیست؛ بلکه فراهم کردن فرصتی است تا دیگری بتواند حرف بزند و مطمئن باشد که سخنش شنیده می‌شود. این گام شاید کوچک به نظر برسد، اما می‌تواند آغاز رابطه‌ای حمایتگر، مراقبتی شایسته‌تر و جامعه‌ای همدل‌تر باشد.»

 

@webda_zums

 

• گروه خبری : اطلاعیه ها
• کد خبر : 5793

کلمات کلیدی